Тирана, јули 2025 – Со реките кои се напојуваат од снег и прекрасниот брег на Јадранското и Јонското Море, Албанија може да изгледа како земја богата со вода. Сепак, зад таа убавина се крие растечки предизвик: управување со сезонскиот недостиг на вода, подобрување на квалитетот на водата и обезбедување пристап до чиста вода, како за луѓето, така и за екосистемите.

Неодамнешните податоци од Европската агенција за животна средина (ЕЕА) покажуваат дека Европа се соочува со растечка криза на вода поради суша, неефикасно користење и загадување. Албанија не е исклучок. Иако земјата годишно добива обилни врнежи, летните месеци носат интензивен воден стрес, особено за земјоделството, производството на енергија и крајбрежните заедници. Во јули 2025 година, долготрајниот топлотен бран ги подигна температурите над 40°C што ги исуши реките, го намали капацитетот на хидроелектраните и наметна итно наводнување во клучните земјоделски региони, како што е сливот на реката Мат.

И покрај тоа што има еден од најголемите ресурси на слатка вода по глава на жител во Европа, дистрибуцијата на вода во Албанија е нерамномерна. Сезонските варијации, во комбинација со застарената инфраструктура и лошото урбанистичко планирање, вршат притисок и врз снабдувањето и врз квалитетот на водата.

Албанија, исто така, се соочува со предизвици во нејзините крајбрежни води. Според проценките на ЕЕА, само 16% од водите за капење биле класифицирани како „одлични“ во 2024 година, додека повеќе од 22% биле оценети како „лоши“, со што Албанија е на дното на европската ранг-листа за квалитет на морето. Овие резултати најчесто се последица на непречистени отпадни води, загадување на реките и цврст отпад што стигнува до морето.

Што прави EU4Green во врска со тоа

За да ја поддржи Албанија и поширокиот регион во соочувањето со овие водни предизвици, проектот EU4Green, финансиран од ЕУ, работи директно со националните и локалните власти за подобрување на квалитетот на водата, зајакнување на системите за следење и намалување на загадувањето на изворот.

Во рамките на проектната компонента „Деполуција на водите“, EU4Green:

• Обучи водни експерти и инспектори за практики на следење усогласени со стандардите на ЕУ за реки, езера и крајбрежни области.
• Поддржа надградба на постројките за пречистување на отпадните води и обезбеди политички совети и техничка експертиза усогласени со Директивата на ЕУ за пречистување на комуналните отпадни води.
• Организира работилници за загадување со нитрати за да помогне во намалувањето на загубите на хранливи материи во реките и подземните води.
• Овозможи билатерални размени со соседните земји за промовирање на регионалната соработка и споделување на знаење.

Овие активности директно придонесуваат за усогласување на Албанија со законодавството на ЕУ за води и за подобрување на секојдневните практики на управување. Што е најважно, тие помагаат и во заштитата на биодиверзитетот и здравјето на луѓето, две области особено ранливи на загадени или лошо управувани водни системи.

„Деполуцијата не се однесува само на големата инфраструктура, туку и на податоците, обуката, промената на однесувањето и регионалната соработка“, вели Харалд Лоишандл-Вајс (Harald Loishandl-Weisz). „Со вистинските алатки и добра соработка, Албанија може да ги обезбеди своите води како почист и поотпорен ресурс.“

Зошто е тоа важно, особено во лето

Летната сезона ја нагласува важноста на водата како ниедно друго време од годината. Крајбрежниот туризам се потпира на чисти плажи. Земјоделците зависат од предвидливо наводнување. На градовите им е потребно доследно и безбедно снабдување со вода за да се задоволи растечката побарувачка. Во исто време, високите температури, сушата и ризиците од загадување се на својот врв.

Поради тоа, EU4Green продолжува да работи со албанските институции за да обезбеди сезонскиот притисок да не стане долгорочна деградација.

Поглед кон иднината

Албанија веќе оди во добар правец, подготвува нови закони за води, ги надградува мрежите за следење и се посветува на регионалната соработка. Со континуирана поддршка и вистински инвестиции, земјата има потенцијал не само да ги заштити своите води, туку и да покаже како изгледа одржливото управување со водите на Западен Балкан.

На крајот на краиштата – секоја капка е важна.

Дознајте повеќе за работата на EU4Green за деполуција на водата во Албанија и регионот:

👉 https://eu4green.eu/mk/topics/depollution-of-water-mk/